Interocepcja w praktyce osteopatycznej (OMT)

Choć w codziennej praktyce fizjoterapeuty i osteopaty często skupiamy się na zmysłach, które łatwo zaobserwować – dotyk, propriocepcja czy równowaga – to właśnie interocepcja, czyli zdolność odbierania sygnałów z wnętrza organizmu, coraz częściej staje się przedmiotem zainteresowania zarówno naukowców, jak i klinicystów. Interocepcja to swoisty system czucia wnętrza, który umożliwia nam świadome (lub nieświadome) rozpoznawanie takich stanów jak głód, pragnienie, napięcie mięśniowe, kołatanie serca, potrzeba wypróżnienia czy zmęczenie. Co więcej – to właśnie ten zmysł odgrywa kluczową rolę w regulacji emocji, funkcjonowaniu autonomicznego układu nerwowego oraz utrzymaniu ogólnego dobrostanu psychofizycznego.

Interocepcja, a emocje

Interocepcja jest zatem czymś znacznie więcej niż tylko biologicznym „wskaźnikiem” działania narządów wewnętrznych – to fundament zintegrowanego czucia siebie. Dzięki niej możliwe staje się nie tylko reagowanie na potrzeby ciała, ale również rozpoznawanie subtelnych sygnałów stresu, lęku czy napięcia emocjonalnego, które często manifestują się właśnie w somatycznym obrazie pacjenta. Zaburzenia interocepcji mogą prowadzić do nieprawidłowej interpretacji doznań wewnętrznych, co z kolei zwiększa ryzyko rozwoju stanów lękowych, depresyjnych, zaburzeń psychosomatycznych czy przewlekłego bólu.

Kora wyspy – przetwarzanie interocepcji

W badaniach neuroobrazowych wielokrotnie wykazano, że kluczowym ośrodkiem odpowiedzialnym za analizę informacji interoceptywnych jest kora wyspy (insula), która oprócz przetwarzania sygnałów z wnętrza ciała, pełni również funkcję integratora emocjonalno-cielesnego. To właśnie dzięki niej potrafimy „zlokalizować” emocje w ciele – jako ścisk w żołądku, ucisk w gardle czy napięcie w klatce piersiowej. Z perspektywy praktyki osteopatycznej, umiejętność rozpoznawania i modulowania tych sygnałów staje się niezwykle ważna, zwłaszcza u pacjentów z objawami przewlekłego stresu, zaburzeniami snu, bólami funkcjonalnymi lub trudnościami w zakresie samoregulacji emocjonalnej.

Osteopatia pediatryczna – wpływ na interocepcję

W praktyce osteopatycznej interocepcja odgrywa szczególne znaczenie także u dzieci, u których dopiero kształtuje się zdolność do rozpoznawania sygnałów płynących z ciała i wiązania ich z adekwatną reakcją. W przypadku dzieci ze spektrum autyzmu, ADHD lub zaburzeniami integracji sensorycznej, często obserwujemy trudności w nazywaniu doznań wewnętrznych lub nieprawidłową reakcję na takie potrzeby jak głód, potrzeba odpoczynku czy dyskomfort. Właśnie dlatego tak istotne jest wprowadzanie praktyk przywracających równowagę interoceptywną – mogą to być ćwiczenia oddechowe, techniki pośrednie terapii manualnej (OMT), czy trening uważności.

Osteopatia, a ośrodki mózgowe związane z interocepcją (EBM)

Włoscy naukowcy sprawdzili wpływ Osteopatii (technik pośrednich, OMT) na mechanizm interocepcji wykorzystując do tego zaawansowane narzędzia obrazowania diagnostycznego. Przeprowadzono 4 sesje osteopatyczne trwające po 30 minut, raz w tygodniu. Zbadano stan pacjentów przed terapią (T0), bezpośrednio po 1 sesji (T1), 2 miesiące po (T2). Obecna była również grupa kontrolna (terapia pozorowana tzw. sham, czyli niemożliwa do odróżnieniu dla pacjenta od faktycznej terapii), a dobór grup był randomizowany. Artykuł opublikowany został w Nature oraz posiada wysoki status impact factor, co podkreśla skalę tej pracy.

Mierzono zdolności uważności interoceptywnej i eksteroceptywnej w zaawansowanych zadaniach zmysłowych, gdzie wskaźnikiem interocepcji było liczenie uderzeń własnego serca w obecności bodźca rozpraszającego, a wskaźnikiem eksterocepcji liczenie słyszanego dźwięku również w rozproszeniu.

Wyniki badań Włoskich Osteopatów

Zauważono zmianę odruchowej odpowiedzi BOLD (blood-oxygenation-level dependent signal). Jest to metoda stosowana w fMRi (funkcjonalny rezonans magnetyczny) służąca do obserwacji aktywnych obszarów mózgu na żywo. Po T1 odnotowano niewielki wzrost BOLD, a w T2 znaczny spadek wskaźnika w ośrodkach mózgowych związanych z interocepcją m.in. wyspa i przednia część zakrętu obręczy. W badaniu kontrolnym po 2 miesiącach (T2) pacjenci poprawili swoją zdolność liczenia uderzeń serca (interocepcja) przy jednoczesnym braku różnicy w przypadku eksterocepcji. Wykluczono możliwość wyuczenia ćwiczenia z uwagi na rozproszenie, randomizację oraz procedurę badawczą trwającą jedynie 1 minutę – średni błąd wynosił tyle samo w obu grupach, także w sham.

Na co wpływa interocepcja?

1. Regulacja autonomicznego układu nerwowego (AUN)
   • Interocepcja dostarcza danych z narządów do mózgu (głównie przez nerw błędny, rdzeń kręgowy i pień mózgu).
   • Pozwala mózgowi utrzymać homeostazę: równowagę między układem współczulnym (walka/ucieczka) a przywspółczulnym (odpoczynek/trawienie).
   • Zaburzenia w interocepcji = rozregulowanie AUN, np. w stanach lękowych, depresji czy zaburzeniach psychosomatycznych.
2.  Świadomość ciała i emocji
   • Interocepcja odpowiada za czucie emocji w ciele – np. kołatanie serca w stresie, napięcie w brzuchu przy lęku.
   • Kluczowa dla emocjonalnej samoświadomości i zdolności do ich regulacji (self-regulation).
   • Regiony mózgu związane z interocepcją to m.in.:
   • Wyspa (insula) – integruje sygnały z ciała i tworzy „mapę stanu wewnętrznego”.
   • Kora przedczołowa – interpretuje sygnały w kontekście emocji i decyzji.
3.  Mechanizm ostrzegania przed zagrożeniem
   • Przykład: wzrost ciśnienia krwi lub temperatury → mózg aktywuje strategie kompensacyjne (pocenie, zmiana rytmu serca, zwężenie naczyń).
   • Dobre odczytywanie interocepcji pomaga szybciej reagować na zmiany wewnętrzne i unikać przeciążeń (np. w sporcie, przy infekcji, w stresie).
4.  Rola w regulacji bólu i stanu zapalnego
   • Interoceptywne szlaki niosą informacje o stanie zapalnym i bólu.
   • Mogą wpływać na odczuwanie przewlekłęgo bólu, np. w fibromialgii, IBS, LBP.
   • Techniki terapeutyczne takie jak osteopatia, terapia wisceralna, joga czy techniki oddechowe mogą regulować interocepcję, łagodząc ból.
5.  Rozwój interocepcji u dzieci
   • Dobrze rozwinięta interocepcja u dziecka = lepsza regulacja emocjonalna i zachowanie.
   • Zaburzenia interocepcji obserwuje się np. u dzieci z:
   • zaburzeniami integracji sensorycznej
   • autyzmem
   • ADHD
   • Treningi uważności i terapia czucia głębokiego wspierają interocepcję u dzieci.
6.  Zaburzenia interocepcji występują również w:
   • Depresji, lękach, PTSD
   • Schizofrenii, zaburzeniach psychosomatycznych
   • Zaburzeniach odżywiania (anoreksja – brak odczuwania głodu, sytości)
   • Chorobach psychosomatycznych i funkcjonalnych (IBS, fibromialgia, somatyzacje)

Osteopatia i interocepcja w praktyce

Dla nas – praktyków pracujących z ciałem – interocepcja powinna być nie tylko pojęciem z podręcznika neurologii, ale realnym punktem wyjścia do pracy z pacjentem, który „nie czuje”, „nie potrafi się zrelaksować” albo „odcina się od ciała”. Być może to właśnie wewnętrzny zmysł, który często pozostaje pomijany, okaże się kluczem do trwałej poprawy zdrowia i dobrostanu naszych pacjentów.

Źródło:

• Cerritelli, F., Chiacchiaretta, P., Gambi, F. et al. Effect of manual approaches with osteopathic modality on brain correlates of interoception: an fMRI study. Sci Rep 10, 3214 (2020). https://doi.org/10.1038/s41598-020-60253-6.