Czym karmimy dziecko, a przyszły potencjał intelektualny

Co podajemy dziecku w pierwszych latach życia? Dieta w niemowlęctwie, a przyszły potencjał intelektualny

W gabinecie często spotykam się z rodzicami małych dzieci, które borykają się z rozwojem poznawczym. Tzw. funkcje poznawcze, to nic innego jak pamięć, koncentracja, uczenie się. Zdarza się, że słyszę: „Nasze dziecko rozwija się wolniej od rówieśników”, lub „Dlaczego mój synek ma problemy z koncentracją?”. Wyobraź sobie, że odpowiedź na te pytania sięga czasów, gdy dziecko miało zaledwie kilka miesięcy lub lat. Owszem — to, co jemy, formuje nas od samego początku.

Badania z Uniwersytetu Swansea — co ujawniają nam 73 metaanalizy?

Naukowcy z Uniwersytetu Swansea przeanalizowali aż 73 badania naukowe (48 randomizowanych i 25 prospektywnych-kohortowych) obejmujące setki tysięcy dzieci w wieku od 8 do 19 lat. Wynik? Kto by się spodziewał — dieta w niemowlęctwie jest jednym z najsilniejszych predyktorów inteligencji w okresie nastoletnim. To nie jest epizodyczne spostrzeżenie, ale wynik będący statystycznie istotny nawet po uwzględnieniu innych zmiennych (pochodzenie społeczne, edukacja rodziców, warunki materialne).

Mózg jako organ — ile energii naprawdę potrzebuje?

Dobrze wiedzieć, że mózg to organ, który konsumuje aż 20 procent całkowitego spożycia energii naszego ciała — i to mimo, że stanowi zaledwie 2 procent masy ciała! Podczas pierwszych trzech lat życia mózg przechodzi ogromne zmiany: liczba połączeń synaptycznych (synaps) osiąga szczyt, mielinizacja neuronów dopiero się zaczyna, a plastyczność neuronalna jest na poziomach, których nigdy więcej dziecko nie osiągnie. W tym oknie czasowym mózg jest jak nowoczesne miasto w budowie — każdy materiał budowlany liczy się i wpływa na jakość infrastruktury na dziesięciolecia.

Żelazo, jod, cholina — składniki, które decydują

Przegląd badań ujawnił kilka kluczowych składników odżywczych, których niedobory bezpośrednio wiążą się z niższymi wynikami IQ:

• Żelazo — bez niego hemoglobina nie może transportować tlenu. Niedotlenienie mózgu to ograniczenie zdolności poznawczych.
• Jod — podstawowy mikroelement dla syntezy hormonów tarczycy, które sterują tempem metabolizmu mózgu i całego organizmu w okresie rozwojowym.
• Cholina — prekursor neuroprzekaźnika acetylocholiny. Bez niej mózg ma problem z kodowaniem nowych informacji, czyli po prostu — z uczeniem się.
• Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (Omega-3, DHA) — stanowią 20 procent suchej masy mózgu.
• Witamina D — reguluje ekspresję setek genów, w tym tych odpowiedzialnych za neuroplastyczność.

Okno czasowe — czy nastolatki mają jeszcze szansę?

To zaskakujące pytanie, które postawiła Hayley Young, główna autorka badania. Otóż, okres nastoletni jest drugim okresem intensywnej neuroplastyczności — półhormonalnym, pół-remodeling’owym. Czy to oznacza, że można „naprawić” deficyty z niemowlęctwa poprzez poprawę diety w wieku 13-14 lat?

Odpowiedź brzmi: nie wiadomo dokładnie. Wyniki badań są niejednoznaczne. Niektóre sugerują, że neuroplastyczność w okresie nastoletnim oferuje okno „drugiej szansy”, ale inne nie znajdują wystarczająco silnych dowodów. Oznacza to, że filar fundamentalny — niemowlęctwo — jest krytycznie ważny, a próby „załatania dziur” w późniejszym okresie to już walka z wiatrem.

Z perspektywy praktyki osteopatycznej — co to oznacza dla nas?

Jako osteopaci i fizjoterapeuci pediatryczni powinniśmy patrzeć na dziecko holistycznie. To nie tylko mózg — to cały układ nerwowy zanurzony w organizmie, który zależy od zdolności jelita do wchłaniania (absorpcji) składników odżywczych. W tym kontekście praca osteopatyczna nad mobilnością układu pokarmowego może pośrednio wpłynąć na poprawę absorpcji tych krytycznych składników.

Zaburzenia osi jelito-mózg, dysfunkcje przepony, zaburzenia w obrębie kręgosłupa — to wszystko może zmniejszyć zdolność organizmu do wchłaniania żelaza, jodu czy choliny nawet z najlepszej diety. Stąd właśnie wynika znaczenie pracy manualnej nad korekcją zaburzeń napięciowych u niemowląt i małych dzieci.

Wnioski na dziś — co powinni wiedzieć rodzice?

Po pierwsze — dieta w niemowlęctwie naprawdę się liczy. Dokładnie w tym okresie każdy kęs ma znaczenie dla mózgu twojego dziecka.

Po drugie — rozmaita, pełnowartościowa dieta: jajka, mięso drobiowe, ryba (ze względu na DHA), wątróbka (żelazo, cholina), warzywa (witaminy z grupy B, jod). Ultraprzetworzone jedzenie — nawet jeśli łatwe w podaniu — to zbyt duży koszt zdrowotny do poniesienia.

Po trzecie — jeśli dziecko ma zaburzenia wchłaniania, częste infekcje, zaburzenia wypróżniania — to może być sygnał, że trzeba zainteresować się jego funkcją żołądkowo-jelitową. Tu wkracza rola osteopaty — techniki OMT (pośrednie) na przeponie, techniki wisceralne, które mogą wspierać absorpcję składników.

TO, CO JEMY W PIERWSZYCH LATACH ŻYCIA, LICZY SIĘ BARDZIEJ NIŻ WIĘKSZOŚĆ RODZICÓW MYŚLI. A JESZCZE BARDZIEJ LICZY SIĘ ZDOLNOŚĆ ORGANIZMU DO WCHŁANIANIA TYCH SKŁADNIKÓW.

Źródło: Young HA, Gaylor CM, Brennan A, McIntosh A, Griffiths AR. Diet and the Developing Brain: A Systematic Review of Nutritional Influences on Adolescent Cognitive and Academic Outcomes. Adv Nutr. 2026 May 7:100648. doi: 10.1016/j.advnut.2026.100648. Epub ahead of print. PMID: 42106159.