Co robi mózg dziecka kiedy to „zawiesza się”
Nowe badania (na dorosłych) wykazały, że tzw. zwiecha, związana jest z epizodem gorszego snu, a mózg w tym czasie regeneruje się. Okazało się bowiem, że w ten sposób uruchamiany jest awaryjny program oczyszczania metabolitów tkanki mózgowej, taki sam kiedy śpimy. Potwierdzono to przy wykorzystaniu EEG i fMRI, czyli zaawansowanych urządzeń obserwujących zachowanie funkcjonalne mózgu. Zawieszanie się, nie odbywa się jednak zerowym kosztym, ponieważ taka forma kompensacji poświęca zaburzoną uważność i mniejszy czas reakcji. Tłumaczy to dlaczego zmęczenie utrudnia koncentrację.
Zawieszanie się mózgu, a płyn mózgowo-rdzeniowy
W momencie wystąpienia zawieszenia się, naukowcy z MIT dostrzegli intensywną falę płynu mózgowo-rdzeniowego odpływającą z mózgu – proces, który zazwyczaj ma miejsce podczas snu. Umożliwia to oczyszczenie okolicy mózgu z nadmiaru metabolitów nagromadzonych za dnia – właśnie dlatego sen jest tak istotny. Ten system oczyszczający nazwano układem glimfatycznym i opisywałem to już wcześniej TUTAJ. Jest to bardzo ciekawe, ponieważ w osteopatii pojęcie fluktuacji płynowych m.in. płynu mózgowo-rdzeniowego, stanowi fundament tejże dziedziny medycznej. Nauka jednak dochodzi do tych samych wniosków, co osteopaci w ubiegłym wieku, lecz ze znacznym spóźnieniem. Zachęcam do przeczytania wpisu na temat potwierdzenia badawczego możliwości palpacji rytmu czaszkowego oraz jego znaczenia dla autonomicznego układu nerwowego TUTAJ.
Zawieszanie się, a funkcje poznawcze
Pomimo, że sen wciąż jest mało poznany zjawiskiem, wiemy na pewno, że odgrywa kluczową rolę w regeneracji ośrodków mózgowych, uczeniu się i zapamiętywaniu oraz utrzymaniu skupienia i uważności za dnia. Deprywacja snu ogranicza powyższe funkcje. Jak tłumaczy jeden z badaczy, kiedy nasza uwaga „ucieka”, czyli zawieszamy się w ciągu dnia, płyn mózgowo-rdzeniowy wypływa intensywnie z naszego mózgu, a kiedy odzyskujemy świadomość (uważność), to ponownie fala płynu mózgowo-rdzeniowego napływa do mózgu. Podczas snu obserwuje się podobne wzorce „pływów” tego płynu z oraz do mózgu, co pozwala na wyciągnięcie następującego wniosku. Po nieprzespanej nocy mózg usilnie próbuje wejść w stan podobny do snu, aby odzyskać pełnię funkcji poznawczych.
Autonomiczny układ nerwowy – zawieszanie się
Naukowcy odnotowali również inne reakcje fizjologiczne podczas zawieszania się. Kurczenie się źrenic, spowolnienie oddechu i akcji serca, pojawiające się około 12 sekund przed „odpływem” płynu mózgowo-rdzeniowego z mózgu. W momencie powrotu uważności źrenice momentalnie poszerzały się u badanych. Wskazuje to na szeroką reakcję autonomicznego układu nerwowego, której naukowcy w tym momencie nie rozumieją.
Zawieszanie się dziecka – zaburzenie uwagi
Jak powyższe wnioski mają się do wieku dziecięcego, tego nie wie nikt. Można rozumieć, że skoro działa to w ten sposób u dorosłych, to i dziecko będzie wykazywało prawdopodobnie podobny mechanizm kompensacyjny. W gabinecie spotykam mnóstwo dzieci, które mają problemy ze snem. Praca badawcza, którą przytoczyłem w tym wpisie przyprawiła mnie o duże oczy i zmarszczki na czole. Do dziś zaskakuje mnie jak złożony jest nasz „system”. Z ciekawością przyjrzę się bliżej pacjentom, aby poznać w praktyce zależność między snem, a zawieszaniem się dziecka w ciągu dnia.
Źródło:
Yang, Z., Williams, S.D., Beldzik, E. et al. Attentional failures after sleep deprivation are locked to joint neurovascular, pupil and cerebrospinal fluid flow dynamics. Nat Neurosci (2025). https://doi.org/10.1038/s41593-025-02098-8
